3. Herhalen: zo blijft kennis beter hangen

Een keer uitleggen is vaak niet genoeg. Wil je dat collega's kennis over een paar weken nog kunnen gebruiken? Laat het onderwerp dan op verschillende momenten terugkomen. Dat heet gespreid leren, of ‘spaced learning’.

Dat hoeft geen grote scholing te zijn. Een korte vervolgvraag bij de volgende dienst, een nieuwe casus in het werkoverleg of een terugblik na een oefening kan al een nieuw leermoment zijn.

Laat je collega opnieuw een antwoord geven

Alleen een herinnering sturen is nog geen oefening. ‘Heb je de learning al bekeken?’ vraagt iets anders dan: ‘Wat zou je in deze overdracht als onzeker benoemen?’

Laat je collega eerst zelf antwoorden en geef daarna de uitleg. Zo combineer je herhalen met nadenken. Onderzoek naar leerstrategieën ondersteunt deze combinatie (Dunlosky et al., 2013).

Herhalen na een lesdag

Stuur bijvoorbeeld twee weken na een lesdag een korte terugblik. Dat moment is een praktische keuze, geen bewezen beste tussenpoos voor iedere lesdag.

Kies een paar samenhangende hoofdlijnen die al zijn behandeld. Laat bij elk punt eerst zelf antwoorden en geef daarna een korte uitleg. Zo kan de learning wat breder zijn dan een eerste uitleg over één nieuw onderdeel. Voeg geen hele nieuwe les toe aan de herhaling.

In Voor en na een lesdag staat een compleet voorbeeld met voorbereiding, de lesdag en een latere terugblik.

Maak meteen een eenvoudig herhaalplan

Stel, je maakt een learning over waarnemingen en aannames bij een overdracht. Een praktisch begin kan zijn:

1. Tijdens de learning: leg het verschil uit en laat twee korte situaties beoordelen.
2. Een paar dagen later: stel één vraag zonder de eerdere uitleg erbij.
3. Een week later: gebruik een andere situatie waarin hetzelfde onderscheid nodig is.
4. Na een paar weken: bespreek tijdens een oefening of overdracht waar dit verschil terugkwam.

Dit is een voorbeeld om mee te beginnen, geen vast schema dat voor iedereen het beste werkt. Kies momenten die passen bij roosters, oefeningen en de kennis die je wilt onderhouden.

Hoeveel tijd laat je ertussen?

Dat hangt onder andere af van hoe lang de kennis beschikbaar moet blijven, hoe lastig het onderwerp is en wat je collega's al weten. In onderzoek van Cepeda en collega's (2008) hing de gunstige tussenpoos samen met het moment waarop deelnemers de kennis later nodig hadden. Daar komt geen algemene regel ‘altijd op dag 1, 3 en 7’ uit.

Ook een review naar digitaal gespreid leren bij zorgprofessionals vond voordelen voor kennis, maar laat vragen open over de beste tussenpozen en de verschillen tussen opleidingen en taken (Martinengo et al., 2024).

Gebruik de antwoorden om verder te plannen:

• Weet iemand het niet meer? Geef opnieuw uitleg en probeer later een kleinere, duidelijke vraag.
• Lukt het antwoord, maar klopt de reden niet? Bespreek juist die afweging.
• Lukt het op verschillende momenten en in andere situaties? Probeer meer tijd tussen de vragen te laten.

Controleer bij veel fouten ook de vraag zelf. Misschien ontbreekt informatie of is de formulering onduidelijk.

Verander de situatie, houd de kern vast

Gebruik niet steeds precies dezelfde vraag. Na een paar keer kan iemand de goede antwoordletter onthouden zonder de uitleg te begrijpen.

Laat het onderscheid tussen feit en aanname bijvoorbeeld eerst terugkomen in een oefenverslag en later in een briefing. Bespreek wat hetzelfde blijft. Laat bij een nieuw onderwerp of een gewijzigde werkwijze eerst de nieuwe uitleg zien.

Een seintje is nog geen herhaling

‘Denk nog even aan de lesdag’ is een herinnering. ‘Welke twee vragen stelde je vóór een overdracht?’ laat kennis opnieuw gebruiken. Een eindknop kan daarna naar de lesstof verwijzen.

Voor de planning in de software is er de uitleg over Learning Paths. Controleer de gekozen tussenpozen en wat er gebeurt als iemand een eerdere learning niet afrondt.

Regel wie erop terugkomt

Spreek af wie de vervolgvraag of oefenbespreking verzorgt. Zet het herhaalmoment bij het leerontwerp. Kies daarna hoe je het uitvoert: digitaal, tijdens de dienst of op een oefenavond. Zo blijft herhalen onderdeel van de scholing.

Bronnen

Cepeda, N. J., Vul, E., Rohrer, D., Wixted, J. T., & Pashler, H. (2008). Spacing effects in learning: A temporal ridgeline of optimal retention. Psychological Science, 19(11), 1095-1102. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2008.02209.x

Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students’ learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4-58. https://doi.org/10.1177/1529100612453266

Martinengo, L., Ng, M. S. P., Ng, T. D. R., Ang, Y.-I., Jabir, A. I., Kyaw, B. M., & Tudor Car, L. (2024). Spaced digital education for health professionals: Systematic review and meta-analysis. Journal of Medical Internet Research, 26, Article e57760. https://doi.org/10.2196/57760